سیاست گذاری پیشرفت شهری

سیاست گذاری پیشرفت شهری

نقش فضای مجازی در بازتعریف حکمرانی شهری؛ از پاسخ‌گویی تا مشارکت (مورد مطالعه: کلان‌شهر تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
روشنک عزتی 1
گارینه کشیشیان سیرکی 2
سید مصطفی ابطحی 3
1 واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 گروه الهیات، حقوق و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/judpm.2026.581954.1104
چکیده
هدف پژوهش حاضر، تحلیل نقش فضای مجازی در بازتعریف حکمرانی کلان‌شهر تهران با تأکید بر دو مؤلفۀ پاسخ‌گویی و مشارکت است. در عصر کنونی، کلان‌شهرها به دلیل تراکم جمعیت، پیچیدگی مسائل شهری و حجم بالای تعاملات، بیش از هر زیست‌بوم دیگری به کاربست فناوری‌های ارتباطی نوین وابسته شده‌اند. فضای مجازی با ویژگی‌هایی نظیر تعامل دوسویه، فرامکانی، فرازمانی و تمرکززدایی، بستر بی‌سابقه‌ای برای دگرگونی ساختارهای سنتی قدرت، پاسخ‌گویی و مشارکت در حکمرانی شهری فراهم آورده است. در این‌میان، کلان‌شهر تهران به دو دلیل اصلی به عنوان مورد مطالعه انتخاب شده است: نخست، پیشگامی در استقرار سامانه‌های شهروندی دیجیتال (اپلیکیشن «من شهردارم» و سامانۀ ۱۳۷)؛ دوم، تقابل هم‌زمان رویکردهای مشارکت‌محور با سیاست‌های کنترلی. پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون، انجام و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۵ نفر از خبرگان گردآوری و کدگذاری شد. یافته‌های پژوهش نشان داد فضای مجازی در تهران نقش «کاتالیزوری ناقص» ایفا کرده است: از یک‌سو مرزهای سنتی ارتباط مدیریت شهری و شهروند را در هم شکسته، اما از سوی دیگر به دلیل موانع ساختاری یعنی مشارکت نمادین و ناعادلانه (همراه با شکاف دیجیتال و مشارکت اجباری)، پاسخ‌گویی مقطعی و غیرالزام‌آور (فاقد کد رهگیری و ضمانت اجرایی)، و چالش‌های نهادی (موازی‌کاری، غلبۀ رویکرد کنترلی، نبود شفافیت مالی) نتوانسته نظامی پایدار و عادلانه ایجاد کند. این یافته‌ها نشان می‌دهد مسئلۀ اصلی تهران نه کمبود فناوری، بلکه عدم تطابق میان ظرفیت فناورانه و چارچوب نهادی است. مهم‌ترین راهکار، گذار از رویکرد کنترلی به تنظیم‌گری هوشمند همراه با نهادینه‌سازی پاسخ‌گویی الزام‌آور و ایجاد پنجرۀ واحد شهری برای مشارکت و نظارت شهروندان است.
کلیدواژه‌ها
جامعۀ شبکه‌ای
حکمرانی
کلان‌شهر تهران
شهروند
تحلیل مضمون
موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of Cyberspace in Redefining Urban Governance; from Accountability to Participation (Case Study: Tehran Metropolis)

نویسندگان English

Roshanak Ezzati 1
Garineh Keshishian Siraki 2
Seyyed Mostafa Abtahi 3
1 Political Science department, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Department of Political Science and International Relations, Tehran South Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Department of Political Science, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

The aim of this study is to analyze the role of cyberspace in redefining the governance of Tehran metropolis, with an emphasis on two components: accountability and participation. In the contemporary era, metropolitan cities—due to population density, complexity of urban issues, and high volume of interactions—have become more dependent on modern communication technologies than any other environment. Cyberspace, characterized by interactivity, trans-spatiality, trans-temporality, and decentralization, has provided an unprecedented platform for transforming traditional power structures, accountability, and participation in urban governance. Tehran metropolis was selected as the case study for two main reasons: first, its pioneering role in establishing digital citizen systems (such as the "Man Shahrdaram" application and the 137 complaint system); second, the simultaneous coexistence of participatory approaches with restrictive policies (filtering). The research employs a qualitative approach using thematic analysis. Data were collected through semi-structured interviews with 25 experts and subsequently coded. The findings indicate that cyberspace plays the role of an "incomplete catalyst" in Tehran: on the one hand, it has broken down the traditional boundaries of communication between urban management and citizens; on the other hand, due to structural barriers—namely symbolic and inequitable participation (accompanied by the digital divide and coerced participation), episodic and non-binding accountability (lacking tracking codes and enforcement mechanisms), and institutional challenges (institutional overlap, predominance of a control-oriented approach, lack of financial transparency)—it has failed to establish a stable and equitable system. These findings suggest that Tehran's main problem is not a lack of technology, but a misalignment between technological capacity and the institutional framework. The most important solution is the transition from a control-oriented approach to smart regulation, coupled with the institutionalization of binding accountability and the establishment of a unified urban window for citizen participation and oversight.

کلیدواژه‌ها English

Cyberspace
Urban Governance
Accountability
Participation
Network Society
Thematic Analysis
1. Castells M. Jame'e-ye Shabake'i (Motale'at-e 'Asr-e Ettela'at) [The rise of the network society]. Trans. Aligholiyan A, Khakbaz A. Tehran: Tarh-e Now; 2010. (Original work published 1996) [Persian]
2. United Nations Development Programme (UNDP). Governance for sustainable human development: A policy paper. New York. 2015: UNDP.
3. Bell D, Kennedy BM, editors. The Cybercultures Reader. 2nd ed. London: Routledge; 2008.
4. Abtahi SM, Bashiri S, Morshedizad A. The role of cyberspace on the transparency situation in Iran. Farhang Dar Daneshgah-e Eslami. 2020;10(1):129-152. [Persian]
5. Mohseni M. Sociology of the Information Society. Tehran: Didar Publications; 2001; p.20 [Persian]
6. karimi S. Media and ways to strengthen people's participation in political and social scenes. Qom: Bustan-e Ketab; 2003 [Persian]
7. Farhangi MM, et al. Clarification of cyberspace policymaking in the Islamic Republic of Iran (requirements and modifications, within the scope of the objectives in the upstream documents). Journal of Islamic Revolution Research. 2019;8(30). [Persian]
8. Jafari A. The Impact of Social Networks on Civil Participation (Case study: Ardabil Citizens). Q J New Media Stud. 2021;7(27):241-265. [Persian]
9. Khaniki H, Khojir Y. The role of virtual social networks in the development of civil society in Iran. Quarterly Journal of Culture-Communication Studies. 2018;19(44):7-34. [Persian] 
10. Castells M. Informationalism, networks, and the network society: a theoretical blueprint. In: Castells M, editor. The network society: a cross-cultural perspective. Northampton (MA): Edward Elgar; 2004. p. 3-45.
11. Ashtarian K, Amirzadeh MR. Investigation of the effects of social networks on political participation (Case study: Tehran). Polit Q. 2015;45(4):825-841. [Persian]
12. Pourezzat AA, Gholipour A, Baghestani Barzaki H. The relationship between citizen's awareness of citizenship rights and organizational accountability and transparency. Q J Soc Welf. 2010;10(38):163-194. [Persian]
13. Alaedini A, Heydari Ghareh Bolagh H. Requirements for implementing participatory governance in urban management. Quarterly Journal of Urban Progress Policy. 2026;3(1):97-111. [Persian]
14. Davis R. Leveraging Digital Technologies for Participatory Budgeting: Challenges and Opportunities. Gov Inf Q. 2024;41(1):Article 101805
15. Jalili SM, et al. Participatory Governance and Citizen Participation Platforms. Tehran: Tehran Urban Studies and Planning Center; 2024. [Persian]
16. Alikhani AA. Accountability in the Islamic Republic of Iran system. Research Quarterly of Imam Sadiq University (AS). 2005;(26). [Persian]
17. Rahbari M. Media and Accountability of Governmental Institutions. Q J Res Eval. 2005;12(41). [Persian]
18. Nasrollahi A, Sharifi F, Haghigi MR. The impact of cyberspace on political communication. Media Stud. 2013;8(23):35-48. [Persian].
19. Shirali E. Investigating the role of media literacy in governance. Farhang va Ertebatat. 2020;5(1). [Persian]
20. Castells M. The Power of Communication. Basirian Jahromi H, translator. 2nd ed. Tehran: Institute of Communication Arts and Culture; 2017.
21. Ameli SR. Internet and the Dual-Spacization of Sciences. Tehran: Amirkabir Publications; 2017. [Persian]
22. Matani M, Hassanpour M. The role of mass media in promoting the accountability of government organizations. Q J Manage. 2014;11(34):59-72. [Persian].
23. Wu, F. & Zhang, F. Rethinking China's urban Governance: The Role of the state in naighbourhoods, Cities and reigens. Progress in Human Geoghraphy. 2022., 46(3), 775-797.
24. Dehghanian M, Rafieian M. Tahlil-e Ab'ad va Shakhse-haye Hokmrani-ye Shahri Mo'aser bar Hoviyat-e Shahri: Yek Motale'e-ye Faratarakib [Analysis of dimensions and indicators of urban governance affecting urban identity: A meta-synthesis study]. Faslname-ye Hoviyat-e Shahr. 2025;19(62):95-114.
25. Wijaya, F A Comparative Study on Urban Governance in a Global City Phenomena Using Paradigm Analysis and Urban Development Principles. Aerican Journal of Civil Engineering. 2023. 11. 9-13.
26. Hayat Nia A, Mirnezami NS. Strategies for Enhancing Citizen Participation and Investment in Tehran Urban Management. Quarterly Journal of Urban Progress Policy. 2025;2(4):445-464. [Persian]
27.Baradaran Khanian Z, Azari Z, Asgharpour H. Examining good urban governance indicators with emphasis on smartening (Case study: Tabriz metropolis). Geography and Development Quarterly. 2024;22(75):193-219. [Persian]
28. Sheikhansari M. Iranian society and cyberspace: Secondary analysis of the social science research on cyberspace. Iran J Sociol. 2021;22(4):3-32. [Persian]
29. Hoseini SB. The media literacy as a strategy to strengthen individual and national identity. Natl Stud. 2013;14(2(54)):99-120. [Persian]
30. Soltaninejad A, Goodarzi S. Information Technology and Transformation in the Concept of Good Governance. Polit Q. 2017;47(1). [Persian]
31. Liu J. The Role of Media in Promoting Good Governance and Building Public Perception about Governance: A Comparison of China and the United States [dissertation]. Detroit (MI): Wayne State University; 2017.
32. Singh S, Karn B. "Right to Information Act" – a tool for good governance through ICT. J Inf Commun Ethics Soc. 2012;10(4):273-287.
سیاست گذاری پیشرفت شهری
دوره 3، شماره 2
تابستان 1405
صفحه 339-357

  • تاریخ دریافت 05 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 08 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 01 اسفند 1404
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1405