https://www.judpm.ir/ سیاست گذاری پیشرفت شهری fa daily 1 Fri, 01 Jan 2027 00:00:00 +0330 Fri, 01 Jan 2027 00:00:00 +0330 https://www.judpm.ir/article_231061.html وجود رودخانه‌های دائم یا مسیل‌های فصلی در محدوده‌های جمعیتی یا در مجاورت ‌شهرهای بزرگ نظیر تهران، اهواز، اصفهان و شیراز، علاوه بر ایجاد فرصت برای توسعۀ شهری، همواره به عنوان تهدیدی بالقوه از نظر خطرات و آسیب‌های ناشی از سیلاب، ‌باید مد نظر قرار گیرد. جاری بودن 5 رودخانۀ مهم و سیلابی در استان خوزستان و قرار گرفتن کلان‌شهر اهواز و برخی شهرهای مهم در مجاورت این رودخانه‌ها، نشان می‌دهد سیلاب همواره در کمین ورود به این شهرها است. تجارب ۶0سالۀ به‌دست‌آمده از مدیریت منابع آب در استان خوزستان، باعث مدیریت یکپارچه و دقیق‌تر سیلاب شده است که می‌تواند به عنوان الگوی مناسبِ فرایند مدیریت سیلاب در شهرهایی که در مجاورت رودخانه‌ها یا مسیل‌ها قرار دارند معرفی شود. در سیلاب فروردین 1398 منطقۀ خوزستان، استفادۀ مؤثر از داده‌ها، اطلاعات و خروجی مدل‌ها در کنار تحلیل صحیح سناریوهای مختلف باعث شد که حداکثر دبی عبوری رودخانۀ کارون در مقطع اهواز از 3200 مترمکعب بر ثانیه تجاوز نکند. این در حالی بود که بر اساس مدل‌های ریاضی و شواهد میدانی در صورت عدم اجرای اقدامات پیش‌گفته، دبی عبوری در مقطع اهواز از 5 هزار مترمکعب بر ثانیه عبور می‌کرد و خسار‌ت‌های مالی و انسانی به بار می‌آورد. در این مقاله که پس از جمع‌آوری و پردازش داده‌ها، به شکل توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است، بر اساس درس‌آموخته‌ها و تجارب حاصل از مدیریت سیلاب یادشده، نقش رصدخانۀ آب و انرژی در پیش‌بینی و کاهش مخاطرات سیلاب در بازۀ زمانی قبل، حین و پس از وقوع سیل به عنوان یک الگوی کارآمد ارائه شده است. https://www.judpm.ir/article_235945.html با توجه به رشد جمعیت و افزایش تقاضا برای آب که از عواملی مانند تغییرات اقلیمی و الگوهای مصرف در حال تحول نشئت می‌گیرد، تلاش‌ها به سمت استفاده از منابع آب نامتعارف معطوف شده است. در این زمینه، شهرداری تهران نیز طرحی به منظور تأمین آب مورد نیاز برای آبیاری فضای سبز از محل رواناب‌های سطحی و فاضلاب شهری تصفیه‌شده اجرا کرده است. در مطالعۀ حاضر، ابتدا نیاز آبی فضای سبز شهر تهران محاسبه شد. سپس، ظرفیت استفاده از پساب تصفیه‌خانه‌های فاضلاب و رواناب‌ها به عنوان جایگزین منابع آب زیرزمینی در آبیاری فضای سبز با در نظر گرفتن نرخ جریان و مشخصات پساب بررسی شد. بر اساس یافته‌های پژوهش، شهرداری تهران می‌تواند در اقدامی پیشگیرانه با طراحی و اجرای یک پروژۀ جامع برای تصفیه و استفادۀ مجدد از رواناب‌های شهری و فاضلاب شهری تصفیه‌شده، مصرف آب خام را طی یک دورۀ ده‌ساله (عمدتاً برای تأمین آب مورد نیاز فضاهای سبز شهری) از 73 درصد به 32 درصد کاهش داده و سهم استفاده از رواناب و فاضلاب تصفیه‌شده را از حدود 6/15 درصد به 64 درصد افزایش دهد. علاوه بر این، به منظور کاهش هر چه بیشتر مصرف آب، می‏توان از روش‏های تغذیۀ آبخوان به وسیلۀ رواناب‏ها برای استفادۀ بهینه‏تر از آن، و اصلاح الگوی توسعۀ فضای سبز شهری به منظور کاهش نیاز آبی نیز به عنوان راهکارهای دیگر برای صرفه‏جویی در مصرف آب استفاده کرد. در نهایت، ابتکار حاضر این ظرفیت را دارد که نقش محوری در تجدید منابع آب زیرزمینی ایفا کند و به این‌ترتیب آینده‌ای پایدارتر برای تأمین آب شهر تهران فراهم آورد. https://www.judpm.ir/article_238154.html با افزایش شهرنشینی و فشار روزافزون بر منابع مالی شهرها به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه؛ توسعۀ مدل‌های نوآورانۀ سرمایه‌گذاری شهری از اهمیت بالایی برخوردار است. این پژوهش با رویکردی تطبیقی به تحلیل تجربیات موفق سرمایه‌گذاری شهری در کشورهایی با اقتصادهای شهری پیشرفته نظیر آلمان، هلند، کرۀ جنوبی، بریتانیا، سنگاپور و ژاپن می‌پردازد. هدف از این مطالعه، ارائۀ نوعی چارچوب سیاستی بومی‌شده برای شهرداری تهران بر پایۀ این مطالعات موردی است. در شرایطی که شهرنشینی با سرعت زیادی در حال گسترش است (جمعیت شهری از 35 درصد در سال ۱۹۵۰ به بیش از 55 درصد در سال ۲۰۱۵ رسیده و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰ به 66 درصد افزایش یابد)، بسیاری از شهرها با محدودیت‌های شدید مالی مواجه هستند. هرچند درآمدهای شهرداری تهران از 84،617 میلیارد ریال در سال ۱۳۹۰ به 2،056،589 میلیارد ریال تا پایان سال ۱۴۰3 افزایش یافته، اما سهم تأمین مالی از طریق سرمایه‌گذاری طی این دوره همواره ناچیز بوده و به ‌طور متوسط تنها 2/1 درصد را شامل شده است؛ به‌ طوری ‌که بیشترین سهم نیز در سال ۱۳۹۱ تنها 3 درصد بوده است. این موضوع ضرورت تدوین راهبردهای مؤثرتر سرمایه‌گذاری را نشان می‌دهد. مطالعۀ حاضر چهار مؤلفۀ کلیدی در موفقیت سرمایه‌گذاری شهری را شناسایی کرده است: ۱) چارچوب‌های نهادی و قانونی؛ ۲) ابزارهای نوآورانۀ مالی؛ ۳) همکاری و مشارکت ذی‌نفعان و ۴) حکمرانی مبتنی بر داده. بر اساس این ارکان، مدل «شهر هوشمند سرمایه‌پذیر» برای تهران پیشنهاد می‌شود. هدف این مدل، افزایش سهم سرمایه‌گذاری در تأمین مالی، ارتقای خوداتکایی مالی، و ترویج توسعه‌ای مشارکتی و شفاف است. https://www.judpm.ir/article_236371.html افزایش فشارهای آبی ناشی از رشد جمعیت، توسعۀ شهری و تغییرات اقلیمی، ضرورت توجه به بازچرخانی و استفادۀ مجدد از آب را در تهران افزایش داده است. این پژوهش با بهره‌گیری از مدل‌های SWOT و QSPM و با تمرکز بر نقش شهرداری تهران، به تحلیل عوامل داخلی و خارجی اثرگذار بر حکمرانی بازچرخانی آب پرداخته است. داده‌ها از طریق تحلیل اسنادی و مصاحبه با خبرگان گردآوری شد. نتایج نشان داد تهران از ظرفیت‌های فنی و پژوهشی قابل توجهی برخوردار است، اما ضعف در حکمرانی یکپارچه، کمبود منابع مالی و پذیرش اجتماعی پایین از موانع اصلی توسعۀ این سیاست‌ها به شمار می‌روند. تحلیل QSPM بیانگر آن است که راهبردهای رقابتی (ST) بیشترین جذابیت را دارند؛ به‌ویژه مشارکت با بخش خصوصی برای ارتقای بهره‌وری تصفیه‌خانه‌ها و جذب منابع مالی بین‌المللی بالاترین رتبه را کسب کردند. همچنین، تدوین استانداردهای ملی کیفیت آب بازیافتی و ایجاد مشوق‌های اقتصادی از راهبردهای کلیدی حمایت‌کننده به شمار می‌روند. بر این‌اساس، تقویت هماهنگی نهادی، توسعۀ ابزارهای مالی پایدار و ارتقای آگاهی عمومی می‌تواند مسیر گذار از مدیریت صرفاً فنی به حکمرانی پایدار و مشارکتی آب شهری را فراهم سازد. https://www.judpm.ir/article_235946.html این پژوهش به بررسی و تحلیل روش‌های تولید آب شیرین در سیستم‌های شهری با تمرکز ویژه بر برداشت آب از مه پرداخته است؛ روشی که بدون نیاز به مصرف انرژی در مرحلۀ تولید، امکان تأمین آب پایدار را فراهم می‌آورد و می‌تواند به کاهش فشار بر منابع آب شهری کمک کند. با استفاده از رویکرد سیستماتیک PRISMA، از بین ۲۱۵ مطالعۀ موجود، ۲۰ مطالعۀ منتخب برای تحلیل نهایی انتخاب شدند تا مروری جامع بر پیشرفت‌های علمی و تکنولوژیک این حوزه ارائه شود. نتایج نشان می‌دهد بیشتر پژوهش‌های اولیه عمدتاً بر هندسه و طراحی کلکتورها تمرکز داشته‌اند، در حالی که بررسی هم‌زمان جنس مواد، دوام طولانی‌مدت، تحلیل مکانی و داده‌های عملیاتی بلندمدت هنوز محدود است. مطالعات اخیر توجه بیشتری به مواد نوین، طراحی زیست‌تقلید، فناوری نانو و به‌کارگیری مدل‌های هوش مصنوعی برای بهبود راندمان و پایداری سیستم دارند. سیستم‌های جمع‌آوری غیرفعال مه می‌توانند به ‌طور متوسط 5/1 تا ۱۰ لیتر آب در روز به ازای هر مترمربع تولید کنند و در مقیاس شهری، جایگزینی بخشی از مصرف آب می‌تواند صرفه‌جویی قابل توجهی در انرژی به وجود آورد. یافته‌های این مطالعه می‌تواند مسیر روشنی برای تحقیقات آینده ارائه دهد و به سیاست‌گذاران امکان بهره‌گیری از ظرفیت‌های نوین برای تأمین پایدار آب شهری را نشان دهد. https://www.judpm.ir/article_228837.html این مقاله به بررسی و تحلیل الزامات پیاده‌سازی حکمرانی مشارکتی در مدیریت شهری با تأکید بر تجربۀ عملی طرح «من شهردارم» در شهرداری تهران می‌پردازد. با اتخاذ رویکردی تحلیلی و مبتنی بر مرور گستردۀ منابع کتابخانه‌ای، مقالات علمی و گزارش‌های مدیریت شهری و دولتی، این تحقیق به ارزیابی دیدگاه‌ها و تجربیات جهانی در زمینۀ حکمرانی مشارکتی و مشارکت مردم در ادارۀ شهر می‌پردازد. تحلیل کیفی داده‌ها بر استدلال منطقی، مقایسۀ تطبیقی و شواهد متنی استوار است. نتایج نشان می‌دهد یکی از ارکان اصلی حکمرانی مشارکتی، گشودگی دولت است که شهروندان بتوانند در تصمیم‌گیری دولت آغوش خود را در زمینه‌های شفافیت، مشارکت و پاسخ‌گویی باز کنند. همچنین، پیاده‌سازی حکمرانی مشارکتی به ایجاد ارتباطی دوسویه بین دولت و شهروند نیاز دارد که این ارتباط خود مستلزم وجود نظامی کارآمد است. پذیرش نقش شهروندی توسط مردم یکی از الزامات مهم در حکمرانی مشارکتی است. آخرین الزام در گشودگی دولت، بودجه‌ریزی شهروندی است که به عنوان رویکردی نوین در مدیریت شهری، بر مشارکت فعال شهروندان در فرایند تخصیص منابع و تصمیم‌گیری‌های مالی تأکید دارد. در این رابطه، ‌طرح «من شهردارم» به عنوان بستر پیاده‌سازی حکمرانی مشارکتی مدیریت شهری شهر تهران و به عنوان اولین و منحصر‌به‌فردترین تجربۀ کانون توجه قرار گرفت. همچنین، می‌توان نتایج این تحقیق را برای شهرها با پشتوانۀ سیاسی و اجتماعی یکسان با شهر تهران به کار گرفت. با بررسی موفقیت‌ها و چالش‌های این طرح، مقاله راهکارهایی برای تعمیم و بهبود فرایندهای حکمرانی مشارکتی در مدیریت شهری ارائه می‌دهد. https://www.judpm.ir/article_238156.html ‌مقالۀ پیش رو به بررسی چالش‌های جدی کمبود آب در پایتخت ایران می‌پردازد. به خلاف بسیاری از کلان‌شهرها، تهران از ابتدا در مجاورت منابع آبی کافی شکل نگرفته است. تمرکز بیش از حد فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در این شهر، عامل اصلی رشد بی‌رویۀ جمعیت و گسترش بی‌مهار آن است که منابع آب محلی را به‌شدت تحت فشار قرار داده است. این وضعیت تهران را به شهری تبدیل کرده که پیوسته نیازمند انتقال آب از حوضه‌های مجاور است. مقالۀ حاضر نشان می‌دهد تمرکزگرایی و رشد بی‌رویۀ جمعیت، مهم‌ترین دلیل تشدید بحران آب تهران بوده و با وجود جمعیت بیش از 14 میلیون نفری در استان تهران (حدود 9 میلیون نفر در شهر)، ظرفیت بُرد آبی استان فقط حدود 5/2 میلیون نفر است. اضافه بار جمعیتی سبب شده که تهران با حدود 11 درصد جمعیت کشور، تقریباً 17 درصد از کل آب شهری کشور را مصرف کند. مقاله به عوض افزایش عرضه، بر مدیریت مصرف، مدیریت تقاضا و افزایش بهره‌وری تأکید می‌کند. راهبردهای پیشنهادی شامل پرهیز از بارگذاری جدید، کاهش بارگذاری موجود، مدیریت عوامل مؤثر بر تقاضا و افزایش بهره‌وری بوده و در نهایت نتیجه‌گیری می‌کند که مسئلۀ آب تهران یک چالش ملی است که حل آن نیز به عزم جدی ملی نیاز دارد. کاهش تمرکز و انتقال جمعیت از تهران به عنوان راهکار اساسی برای حل مشکلات آبی پایتخت پیشنهاد شده است. https://www.judpm.ir/article_236052.html ‌پژوهش پیش رو به ‌صورت تطبیقی، جذابیت سرمایه‌گذاری در کلان‌شهر تهران را با پایتخت‌های پیشرو جهانی مقایسه کرده و با بهره‌گیری از داده‌های بین‌المللی، موانع اصلی را در سطوح ساختاری، اقتصادی، نهادی، محیطی و سیاسی تحلیل می‌کند. نتایج نشان می‌دهد تهران، علی‌رغم ظرفیت‌های بالقوه، به ‌دلیل فرسودگی زیرساخت‌ها، بی‌ثباتی اقتصادی، پیچیدگی مقررات، مشکلات زیست‌محیطی و تحریم‌ها، با شکاف جدی در جذب سرمایه‌گذاری و رقابت‌پذیری مواجه است. رویکرد ساخت‌وسازمحور و وابستگی شدید درآمد شهری به عوارض، توسعه را غیرمولد و نامتوازن کرده است. به‌ منظور سنجش روابط علّی میان موانع، از روش DEMATEL استفاده شد. یافته‌ها نشان می‌دهد موانع ساختاری اثرگذارترین و موانع اقتصادی و نهادی اثرپذیرترین عوامل‌اند. همچنین «نادیده‌ گرفتن پایداری محیطی» و «تحریم‌ها» به ‌عنوان عوامل و «کیفیت زندگی پایین» به‌ عنوان مهم‌ترین پیامد شناسایی شدند. این نتایج ضرورت گذار از رویکرد درآمدزایی کوتاه‌مدت به سرمایه‌گذاری مولد و اصلاحات نهادی برای ارتقای پایداری و جذابیت سرمایه‌گذاری در تهران را برجسته می‌کند. https://www.judpm.ir/article_235942.html ‌پژوهش پیش رو با هدف تحلیل راهبردی جایگاه و نقش شهرداری‌ها در مدیریت منابع آب شهری و دستیابی به توسعۀ پایدار انجام شده است. در این مطالعه، ابتدا چارچوب قوانین و مقررات مرتبط با مدیریت منابع آب، از جمله قوانین شهرسازی، فضای سبز، کنترل آلودگی و آیین‌نامه‌های مصرف بهینه بررسی شد. سپس، سیاست‌ها و اقدامات پیشنهادی در چهار محور اصلی شامل توسعۀ شهری، طراحی و معماری سازگار با اقلیم، سیاست‌های پهنه‌بندی و همکاری‌های بین‌ بخشی تحلیل شد. در گام بعد، ظرفیت‌های شهرداری‌ها در زمینۀ مدیریت مصرف آب، تبلیغات و فرهنگ‌سازی، ابزارهای مالی و سازوکارهای مشارکتی تشریح شد. ارزیابی تطبیقی تجربه‌های بین‌المللی از کشورهایی همچون ژاپن، کرۀ ‌جنوبی، چین، استرالیا و برزیل نشان داد موفق‌ترین الگوها، تلفیقی از حکمرانی شفاف، فناوری هوشمند، زیرساخت سبز و مشارکت عمومی هستند. نتایج تحقیق بیانگر آن است که بحران آب شهری در ایران ناشی از ضعف حکمرانی چندسطحی، فرسودگی زیرساخت‌ها، و فقدان فرهنگ مصرف پایدار است و شهرداری‌ها می‌توانند با اصلاح سیاست‌های توسعۀ شهری، اعمال مقررات کاربری زمین بر پایۀ شاخص‌های آبی، یکپارچه‌سازی سامانه‌های نظارتی و بازطراحی الگوی مالی، به محور اصلی گذار به مدیریت پایدار منابع آب شهری تبدیل شوند. پژوهش در نهایت چارچوب اجرایی سه‌مرحله‌ای (کوتاه‌مدت، میان‌مدت، بلندمدت) برای شهرهای ایران پیشنهاد می‌کند که بر مبنای حکمرانی داده‌محور، برنامه‌ریزی بین ‌نسلی و تاب‌آوری اقلیمی طراحی شده است. https://www.judpm.ir/article_238795.html جذب سرمایه‌گذاری در پروژه‌های مدیریت شهری یکی از ارکان اساسی توسعۀ پایدار و ارتقای کیفیت زندگی در کلان‌شهرهاست. این پژوهش با تمرکز بر تجربۀ شهرداری تهران و بهره‌گیری از رویکرد مشارکت عمومی ـ خصوصی (PPP)، به شناسایی و تحلیل موانع اجرایی جذب سرمایه‌گذار پرداخته است. داده‌های پژوهش از طریق گردآوری اسناد رسمی، آیین‌نامه‌ها، گزارش‌های داخلی و مطالعات پیشین به‌ دست آمده و با استفاده از روش تحلیل مضمون در قالب چهار محور اصلی دسته‌بندی شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد مهم‌ترین موانع شامل ضعف چارچوب‌های حقوقی و نبود قانون جامع برای PPP؛ ناهماهنگی نهادی و فقدان نهاد مرکزی هدایت‌کننده؛ محدودیت ابزارهای نوین تأمین مالی و اتکای بیش از حد به روش‌های سنتی؛ و همچنین ضعف اعتماد اجتماعی و نگرش منفی نسبت به مشارکت بخش خصوصی است. مقایسۀ این یافته‌ها با چارچوب راهنمای بانک جهانی نشان داد بخش عمدۀ چالش‌ها ناشی از شکاف نهادی و قانونی با استانداردهای بین‌المللی است. بر این‌اساس، اصلاحات حقوقی و نهادی، تأسیس نهاد مستقل مشارکت، توسعۀ ابزارهای مالی نوین از جمله تأمین مالی اسلامی و ارتقای شفافیت و اعتماد عمومی به ‌عنوان راهکارهای کلیدی برای تقویت نظام جذب سرمایه‌گذاری پیشنهاد می‌شود. این مقاله با ترکیب تجربۀ بومی شهرداری تهران و چارچوب‌های نظری بین‌المللی، می‌کوشد مسیرهایی عملی و سیاستی برای بهبود فرایند جذب سرمایه‌گذاری در مدیریت شهری ایران ارائه کند.   https://www.judpm.ir/article_235947.html دره تاریخی خرم‌آباد به‌عنوان یکی از کهن‌ترین زیستگاه‌های بشری ایران و ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو، ظرفیت‌های منحصربه‌فردی در گردشگری طبیعی و فرهنگی دارد، اما چالش‌های زیرساختی، بازاریابی و برنامه‌ریزی مانع بهره‌برداری پایدار آن شده است. این پژوهش با هدف تعیین ترکیب بهینه سه عامل «زیرساخت گردشگری»، «بازاریابی و تبلیغات مقصد» و «رویدادهای فرهنگی–تفریحی» برای بیشینه‌سازی جذب گردشگر، از روش مدل‌سازی سطح پاسخ با طرح مرکب مرکزی بهره گرفت. جامعه آماری شامل ۱۰۱ نفر از فعالان گردشگری لرستان بود و داده‌ها با پرسش‌نامه ۹ درجه‌ای لیکرت در سناریوهای فرضی جمع‌آوری شد. مدل درجه دوم با ضریب تبیین 9638/0 بهینه انتخاب شد. نتایج نشان داد بازاریابی قوی‌ترین اثر خطی (ضریب 23/1)، زیرساخت اثر درجه دوم مثبت (بازدهی فزاینده) و رویدادها اثر درجه دوم منفی (اشباع پس از سطح بهینه) دارد. تعامل مثبت بازاریابی و رویدادها هم‌افزایی ایجاد می‌کند. ترکیب بهینه (زیرساخت و بازاریابی در سطح ۹، رویدادها در 015/8) جذب را به 98/7 می‌رساند. یافته‌ها بر ضرورت رویکرد یکپارچه و داده‌محور در برنامه‌ریزی گردشگری پایدار تأکید دارد. پیشنهادها شامل تشکیل کمیته راهبری، سرمایه‌گذاری پلکانی زیرساختی، بازاریابی هوشمند و مدیریت بهینه رویدادها است https://www.judpm.ir/article_238581.html ارزیابی عملکرد در نظام‌های مدیریت عمومی نوین تنها ابزار کنترل اداری نیست، بلکه سازوکاری برای ارتقای شفافیت، پاسخ‌گویی و یادگیری سازمانی به شمار می‌آید. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تأثیر شاخص‌های ارزیابی عملکرد مناطق بیست‌ودوگانه شهرداری تهران بر ابعاد شفافیت سازمانی (اطلاعاتی، فرایندی و پاسخ‌گویی) انجام شده است. این مطالعه از نوع کاربردی و با رویکرد توصیفی–تحلیلی است. داده‌ها از طریق ترکیب روش‌های اسنادی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با مدیران ارزیابی، و پرسشنامه‌های تخصصی گردآوری شد و تحلیل روابط میان متغیرها با بهره‌گیری از مدل‌یابی معادلات ساختاری (SEM) در نرم‌افزار SmartPLS صورت گرفت. نتایج مدل نشان داد که میان عملکرد سازمانی و شفافیت رابطه‌ای مثبت و معنادار برقرار است؛ به‌ویژه، شاخص «توسعه مدیریت و هوشمندسازی» اثر قابل‌توجهی بر شفافیت اطلاعاتی (β=0.54) و شاخص «بازخورد شهروندان» بیشترین اثر را بر شفافیت پاسخ‌گویی (β=0.62) دارد. با این حال، عدم یکپارچگی میان شاخص‌ها و محدودیت در انتشار همگانی نتایج ارزیابی، مانع تحقق شفافیت نهادی کامل است. نتایج تحلیلی نشان می‌دهد نظام ارزیابی عملکرد شهرداری تهران هنوز در مرحله‌ی کنترل سلسله‌مراتبی متوقف است و به ظرفیت یادگیری سازمانی و حکمرانی داده‌باز دست نیافته است. بر این اساس، گذار از مدل کنترلی به مدل یادگیرنده و مشارکتی مبتنی بر داده‌های باز می‌تواند زمینه‌ساز شفافیت پایدار و اعتماد عمومی در مدیریت شهری تهران باشد. https://www.judpm.ir/article_240721.html در سال‌های اخیر، پیچیدگی فرایندهای اداری و گسترش داده‌ها، نیاز به استقرار نظارت هوشمند و داده‌محور در مدیریت شهری را افزایش داده است. پژوهش حاضر با هدف طراحی یک مدل بومی نظارت هوشمند برای شهرداری تهران انجام شد. این مطالعه از رویکرد کیفی نظریه زمینه‌ای برای شناسایی شرایط، راهبردها و پیامدهای استقرار نظارت هوشمند بهره گرفت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 12 نفر از مدیران شهری، کارشناسان نظارت و سلامت اداری، متخصصان فناوری اطلاعات و خبرگان حکمرانی داده جمع‌آوری و با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند.یافته‌ها نشان داد که استقرار نظارت هوشمند تحت تأثیر سه دسته عامل قرار دارد: شرایط علّی (نارسایی‌های فنی، انگیزه‌های نهادی و فرآیندی)، شرایط زمینه‌ای (زیرساخت داده، بلوغ دیجیتال و سیاست‌های کلان حکمرانی هوشمند) و عوامل مداخله‌گر (مقاومت سازمانی، محدودیت‌های فنی، سوگیری الگوریتمی و چالش‌های حریم خصوصی). بر اساس این یافته‌ها، چهار راهبرد کلیدی شامل توسعه زیرساخت داده و هوش مصنوعی، توانمندسازی انسانی و فرهنگی، تنظیم‌گری و سیاست‌گذاری هوشمند، و طراحی شاخص‌ها و هشدارهای مبتنی بر یادگیری ماشین شناسایی شد.نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تحقق نظارت هوشمند، در صورت هم‌زمانی پیش‌نیازهای فنی، نهادی و فرهنگی، می‌تواند به افزایش شفافیت، کاهش انحرافات و فساد، ارتقای تصمیم‌گیری داده‌بنیاد و تقویت اعتماد عمومی در مدیریت شهری منجر شود. مدل ارائه‌شده می‌تواند به‌عنوان چارچوبی سیاست‌گذارانه و اجرایی برای استقرار نظارت هوشمند در شهرداری‌ها مورد استفاده قرار گیرد. https://www.judpm.ir/article_240722.html این پژوهش با هدف بازطراحی حکمرانی آب شهری تهران و تلفیق راهکارهای طبیعت‌بنیان و حکمرانی مشارکتی برای تقویت تاب‌آوری اجتماعی-اکولوژیک، به بررسی تاب‌آوری هیدرولوژیک کلان‌شهر تهران در برابر تنش‌های ترکیبی تغییرات اقلیمی، رشد جمعیت و مدیریت ناپایدار منابع آب می‌پردازد. با به‌کارگیری روش‌شناسی ترکیبی شامل تحلیل اسناد رسمی و برنامه‌های توسعه، مصاحبه با ذی‌نفعان و تحلیل فضایی، تأثیر راهکارهایی نظیر احیای قنات‌ها، استحصال آب‌باران و بازچرخانی پساب تصفیه‌شده ارزیابی شد. یافته‌ها حاکی از کاهش ۲۵ درصدی مصرف آب شهری و افزایش ۴۰ درصدی مشارکت محلی تحت تأثیر این راهکارهاست که پتانسیل معناداری در احیای سفره‌های زیرزمینی و بهبود نفوذپذیری اکوسیستم‌های شهری دارد. با‌این‌وجود، مقیاس‌پذیری راهکارها با موانع ساختاری عمیقی شامل چندپارگی سیاست‌گذاری، خلأ قانونی، ناکارآمدی نهادی و ضعف مشارکت شهروندی محدود شده است. در پاسخ به این چالش‌ها، مطالعه پیشنهاد محوری خود را استقرار نظام حکمرانی یکپارچه آب شهری مبتنی بر هم‌افزایی نهادهای دولتی، سازمان‌های مردم‌نهاد و جامعه محلی قرار می‌دهد. این چارچوب با تشکیل «شورای عالی آب شهری»، اصالح قوانین، اجرای پروژه‌های پایلوت مشارکتی در محلات کم‌برخوردار، شفاف‌سازی داده‌ها و بهره‌گیری از راهکارهای نوینی مانند پایش دیجیتالی، درصدد تحقق توأمان تاب‌آوری اکولوژیک و انسجام اجتماعی است. در نهایت، این الگو با بازتعریف آب به مثابه سرمایه اجتماعی-اکولوژیک، الگویی کارآمد و قابل تعمیم به سایر کلان‌شهرهای واقع در مناطق خشک جهان ارائه می‌دهد. https://www.judpm.ir/article_242443.html بازسازی بافت‌های فرسوده شهری به منابع مالی قابل توجه و مشارکت فعال بخش عمومی نیاز دارد، اما شهرداری‌ها در این فرآیند با چالش‌های جدی مواجه‌اند. محدودیت‌های بودجه‌ای، ناپایداری منابع درآمدی، وابستگی به دولت، تنوع و اجباری بودن خدمات، هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده و نبود آینده‌نگری مالی از جمله این چالش‌ها هستند. این مطالعه کیفی با رویکرد داده‌بنیاد بر شهرداری منطقه ۱ تهران متمرکز و از طریق مصاحبه‌های عمیق با ۲۰ مدیر و کارشناس کلیدی و تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار MAXQDA، الگویی جامع از چالش‌های مالی مشارکت عمومی ارائه داده است. عوامل علی شامل محدودیت منابع حمایتی و تنوع خدمات، عوامل زمینه‌ای شامل بودجه محدود، گستردگی وظایف و وابستگی مالی و عوامل مداخله‌گر شامل تورم، خسارات غیرقابل پیش‌بینی و نبود هماهنگی بین دستگاه‌ها شناسایی شدند. راهبردهای پیشنهادی برای غلبه بر این موانع شامل طراحی برنامه‌های تأمین مالی پایدار، بازنگری قوانین، تسهیل فرآیندهای اداری، ثبات سیاست‌های مالی، تشویق سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و تقویت دلبستگی عاطفی ساکنان است. اجرای این اقدامات می‌تواند به بهبود عملکرد شهرداری، افزایش رضایت شهروندان، رشد اشتغال و تولید مسکن، ارتقای زیبایی شهری و کاهش مصرف انرژی منجر شود. در نهایت، برای موفقیت در بازسازی بافت‌های فرسوده، حمایت ساختاری و پایدار دولت و ساده‌سازی فرآیندهای اداری ضروری است. https://www.judpm.ir/article_242446.html رفتار موتورسیکلت‌سواران یکی از عوامل کلیدی تعیین‌کننده در ایمنی ترافیکی و کاهش تصادفات جاده‌ای به شمار می‌آید. موتورسیکلت‌ها به دلیل ویژگی‌های خاص خود، از جمله نبود محافظ فیزیکی مناسب و تحرک بالای رانندگان، بیشتر در معرض خطر حوادث قرار دارند. تحلیل دقیق رفتار این گروه از کاربران راه، به ویژه با استفاده از مدل‌های رفتاری شناخته شده مانند نظریه رفتار برنامه‌ریزی شده (TPB) و پرسشنامه رفتار راننده موتورسیکلت (MRBQ)، می‌تواند به پیش‌بینی رفتارهای پرخطر و بهبود سیاست‌های ایمنی کمک کند. علاوه بر این، استفاده از شبیه‌سازی‌های کامپیوتری در تحلیل رفتار موتورسیکلت‌سواران، امکان بررسی واکنش‌های آنان در محیط‌های کنترل‌شده و متنوع را فراهم می‌کند که در دنیای واقعی ممکن است به دلایل هزینه و ایمنی قابل انجام نباشد. هدف اصلی مطالعه، ارائه چارچوبی جامع برای تحلیل رفتار رانندگان موتورسیکلت بر اساس نظریه رفتار برنامه‌ریزی‌شده (TPB) و پرسشنامه رفتار راننده موتورسیکلت (MRBQ) و اعمال آن در شبیه‌سازی‌های ترافیکی است. روش پژوهش مبتنی بر مرور ادبیات سیستماتیک است و مطالعات منتخب از پایگاه‌های معتبر بین‌المللی جمع‌آوری شده‌اند. مرور مطالعات پیشین نشان می‌دهد که داده‌های کیفی حاصل از TPB و MRBQ می‌توانند با استفاده از روش‌هایی مانند نمره‌دهی عددی (Likert scale) و وزن‌دهی مولفه‌ها به پارامترهای کمی تبدیل شوند. وقتی این پارامترها در مدل‌های شبیه‌سازی ترافیک ادغام شوند، امکان تحلیل سناریوهای مختلف و پیش‌بینی ریسک رفتار موتورسیکلت‌سواران با دقت بالاتری فراهم می‌شود. ترکیب داده‌های روانشناختی با مدل‌های شبیه‌سازی می‌تواند ابزاری موثر برای تحلیل و پیش‌بینی رفتار موتورسواران و طراحی سیاست‌گذاری‌های ایمنی شهری باشد. https://www.judpm.ir/article_242460.html عملکرد مصرفی 438 ساختمان تحت تملک شهرداری مناطق 22 گانه در حوزه‌های آب، برق و گاز مورد بررسی قرار گرفته است. میانگین مصارف در طی سه سال مورد بررسی (1401 الی 1403) در ساختمانهای مورد ارزیابی، 741.055 متر مکعب آب، 486.767.409کیلووات ساعت برق و 11.197.405متر مکعب گاز می باشد. با درنظر گرفتن میزان مصارف همین ساختمانها در سال 1400 که معادل، 959.975 متر مکعب آب، 51.612.753 کیلووات ساعت برق و برای گاز 12.530.571مکعب گاز بوده است، میانگین تغییرات سرانه مصارف سه ساله ساختمانهای شهردرای تهران در دوره مدیریت شهری فعلی نسبت به سال قبل از ابلاغ برنامه چهار ساله چهارم (سال 1400)، ۲۲.۸۱درصد کاهش در سرانه مصرف آب، ۵.۵۱ درصد کاهش در سرانه مصرف برق و ۱۰.۶۵ درصد کاهش در سرانه مصرف گاز داشته است که در مجموع کاهش 7.36 درصدی در سرانه مصرف انرژی مشاهده شده است. با کاهش 8.986.829 کیلووات ساعت برق در ساختماهای مورد ارزیابی در طی سال های 1401 الی 1403 نسبت به سال 1400، بهینه سازی مصرف انرژی در سطح شهرداری تهران منجر به کاهش انتشار 6829 تن گاز CO2 و میزان کاهش هزینه صورت گرفته در 438 ساختمان تحت پوشش در طول سه سال مورد بررسی در بخش مصارف برق معادل 7.234.938.325 تومان بوده است. همچنین محاسبه برچسب انرژی ساختمانها به روش استاندارد 14254و مقایسه آن با رتبه بدست آمده در سال 1400 نشان می دهد که بر اساس نتایج حاصله به 94 درصد ساختمانهای مورد بررسی برچسب انرژی تعلق گرفته است و تنها به 6 درصد ساختمانها برچسب تعلق نگرفته است. https://www.judpm.ir/article_242503.html توسعه کلان‌شهر تهران نیازمند انطباق با سیاست‌های آمایشی و توجه به ظرفیت برد منابع، به‌ویژه محدودیت‌های هیدرولوژیکی است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی اثرات تغییر اقلیم بر توزیع فضایی بارش در زیرحوضه کد ۴۱۳۳ از محدوده های حوضه آبریز دریاچه نمک (شامل محدوده شهر و پیرامون شهر تهران) و تبیین پیامدهای آن برای سیاست‌گذاری شهری تهران انجام شده است. با توجه به خلأ آماری در ارتفاعات، ابتدا داده‌های بازتحلیل پایگاه تراکلایمت اعتبارسنجی شد. سپس، وضعیت بارش در دوره‌های ۷۰ و ۲۰ ساله اخیر تحلیل و تغییرات آتی تحت چهار سناریوی مسیر مشترک اجتماعی-اقتصادی (SSPs) با بهره‌گیری از شاخص میانه ۵ مدل از مدلهای مورد تایید ششمین گزارش هیات بین الدولی تغییر اقلیم و با استفاده از روش ریز مقیاس نمایی ضریب تغییرات تصویرسازی گردید. یافته‌ها نشان‌دهنده وقوع پدیده انقباض مکانی پهنه‌های پرباران در ۲۰ سال اخیر است که منجر به کاهش ورودی هیدرولوژیک حوضه شده است. نتایج آینده‌پژوهی حاکی از آن است که حتی در سناریوی پایدار (SSP1-2.6)، کاهش بارش اجتناب‌ناپذیر بوده و در سناریوی بدبینانه (SSP5-8.5)، زوال ساختاری منابع آب در ارتفاعات شمال (کاهش به زیر ۱۹۰ میلی‌متر) رخ خواهد داد. این روند، می تواند رژیم بارش‌ها را به سمت رگبارهای مخروب سوق داده که با کاهش نفوذپذیری، منجر به قطع تغذیه سفره‌های زیرزمینی و تشدید فرونشست زمین در مناطق جنوبی شهر تهران ‌شود. نتایج این تحقیق بر ضرورت برنامه‌های بازآفرینی شهری و بازنگری در اسناد آمایشی بر مبنای توان اکولوژیکی جدید حوضه تأکید دارد.