انتشارات شهرداری تهران سیاست گذاری پیشرفت شهری 3092-653X 3 2 2026 06 22 The Role of Cyberspace in Redefining Urban Governance; from Accountability to Participation (Case Study: Tehran Metropolis) نقش فضای مجازی در بازتعریف حکمرانی شهری؛ از پاسخ‌گویی تا مشارکت (مورد مطالعه: کلان‌شهر تهران) 339 357 244446 10.22034/judpm.2026.581954.1104 FA روشنک عزتی واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران گارینه کشیشیان سیرکی گروه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0000-0001-8645-7295 سید مصطفی ابطحی گروه الهیات، حقوق و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0009-0006-6494-7078 Journal Article 2025 11 26 The aim of this study is to analyze the role of cyberspace in redefining the governance of Tehran metropolis, with an emphasis on two components: accountability and participation. In the contemporary era, metropolitan cities—due to population density, complexity of urban issues, and high volume of interactions—have become more dependent on modern communication technologies than any other environment. Cyberspace, characterized by interactivity, trans-spatiality, trans-temporality, and decentralization, has provided an unprecedented platform for transforming traditional power structures, accountability, and participation in urban governance. Tehran metropolis was selected as the case study for two main reasons: first, its pioneering role in establishing digital citizen systems (such as the "Man Shahrdaram" application and the 137 complaint system); second, the simultaneous coexistence of participatory approaches with restrictive policies (filtering). The research employs a qualitative approach using thematic analysis. Data were collected through semi-structured interviews with 25 experts and subsequently coded. The findings indicate that cyberspace plays the role of an "incomplete catalyst" in Tehran: on the one hand, it has broken down the traditional boundaries of communication between urban management and citizens; on the other hand, due to structural barriers—namely symbolic and inequitable participation (accompanied by the digital divide and coerced participation), episodic and non-binding accountability (lacking tracking codes and enforcement mechanisms), and institutional challenges (institutional overlap, predominance of a control-oriented approach, lack of financial transparency)—it has failed to establish a stable and equitable system. These findings suggest that Tehran's main problem is not a lack of technology, but a misalignment between technological capacity and the institutional framework. The most important solution is the transition from a control-oriented approach to smart regulation, coupled with the institutionalization of binding accountability and the establishment of a unified urban window for citizen participation and oversight. <span dir="RTL" lang="AR-SA">هدف پژوهش</span> <span dir="RTL" lang="AR-SA">حاضر، تحلیل نقش فضای مجازی در بازتعریف حکمرانی کلان‌شهر تهران با تأکید بر دو مؤلفۀ پاسخ‌گویی و مشارکت است. در عصر کنونی، کلان‌شهرها به دلیل تراکم جمعیت، پیچیدگی مسائل شهری و حجم بالای تعاملات، بیش از هر زیست‌بوم دیگری به کاربست فناوری‌های ارتباطی نوین وابسته شده‌اند. فضای مجازی با ویژگی‌هایی نظیر تعامل دوسویه، فرامکانی، فرازمانی و تمرکززدایی، بستر بی‌سابقه‌ای برای دگرگونی ساختارهای سنتی قدرت، پاسخ‌گویی و مشارکت در حکمرانی شهری فراهم آورده است. در این‌میان، کلان‌شهر تهران به دو دلیل اصلی به عنوان مورد مطالعه انتخاب شده است: نخست، پیشگامی در استقرار سامانه‌های شهروندی دیجیتال (اپلیکیشن «من شهردارم» و سامانۀ ۱۳۷)؛ دوم، تقابل هم‌زمان رویکردهای مشارکت‌محور با سیاست‌های کنترلی.<strong> </strong>پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون، انجام و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۵ نفر از خبرگان گردآوری و کدگذاری شد.<strong> </strong>یافته‌های پژوهش نشان داد فضای مجازی در تهران نقش «کاتالیزوری ناقص» ایفا کرده است: از یک‌سو مرزهای سنتی ارتباط مدیریت شهری و شهروند را در هم شکسته، اما از سوی دیگر به دلیل موانع ساختاری یعنی مشارکت نمادین و ناعادلانه (همراه با شکاف دیجیتال و مشارکت اجباری)، پاسخ‌گویی مقطعی و غیرالزام‌آور (فاقد کد رهگیری و ضمانت اجرایی)، و چالش‌های نهادی (موازی‌کاری، غلبۀ رویکرد کنترلی، نبود شفافیت مالی) نتوانسته نظامی پایدار و عادلانه ایجاد کند. این یافته‌ها نشان می‌دهد مسئلۀ اصلی تهران نه کمبود فناوری، بلکه عدم تطابق میان ظرفیت فناورانه و چارچوب نهادی است.<strong> </strong>مهم‌ترین راهکار، گذار از رویکرد کنترلی به تنظیم‌گری هوشمند همراه با نهادینه‌سازی پاسخ‌گویی الزام‌آور و ایجاد پنجرۀ واحد شهری برای مشارکت و نظارت شهروندان است.</span> https://www.judpm.ir/article_244446_8e31edeb970455dc41210aa5078a7d70.pdf