انتشارات شهرداری تهران سیاست گذاری پیشرفت شهری 3092-653X 2 4 2025 09 11 Review of international policies and experiences in the multi-purpose utilization of urban underground spaces with a security-enhancement approach بررسی سیاست ‏ها و تجارب بین‌المللی در بهره‌گیری چندمنظوره از فضاهای زیرسطحی شهری با رویکرد ارتقای امنیت شهری 475 490 227101 10.22034/judpm.2025.533304.1054 FA مجتبی عراقی‌زاده دکتری مدیریت راهبردی پدافند غیرعامل، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران Journal Article 2025 04 10 This research aims to explore and introduce selected international experiences in the multi-purpose utilization of urban subsurface spaces as shelters or secure areas with alternative functions, and to derive operational strategies applicable to Tehran. Framed as an applied study, the research adopts a review-based approach to analyze global precedents, with the goal of developing a structured model for their contextual adaptation in Iran. Case studies from the United Kingdom, Russia, Ukraine, and Israel were examined, chosen both for the availability of essential data and for their relative similarity to Tehran’s current urban and security conditions. Findings highlight that metro stations, due to their centrality in citizens’ daily routines and their associated sense of familiarity and psychological attachment, have historically been the most widely utilized civilian shelters during wars and bombardments. Despite Tehran’s extensive infrastructure—comprising approximately 160 metro stations, multi-story parking structures, underground commercial complexes, and tunnels—the city has so far lacked a clear framework for the multi-purpose use of these spaces in wartime, primarily due to the long absence of direct hard-security threats. However, in the aftermath of the significant experience of the 12-day imposed war led jointly by Israel and the United States against Iran, an urgent need has emerged to adopt an operational and intelligent approach for preparing these spaces to serve as civilian shelters in the event of future attacks. The study concludes by proposing a seven-stage process for transforming Tehran’s metro stations into functional shelters, offering a practical roadmap for enhancing urban resilience and crisis preparedness. این پژوهش با هدف شناسایی و معرفی برخی از تجارب بین‏المللی در بهره‏گیری چندمنظوره از فضاهای زیرسطحی شهری به‏ عنوان پناهگاه یا فضاهای امن با کاربری‏های دیگر و استخراج راهکارهایی عملیاتی برای شهر تهران به‏ انجام رسیده ‏است. نوع پژوهش در زمرۀ پژوهش‏های کاربردی است که در آن با بررسی مروری سوابق و تجارب بین‏المللی تلاش می‏شود به الگو و فرایندی مشخص برای استفاده از این تجارب در شهر تهران دست یافت. به این‏منظور، تجارب کشورهایی همچون انگلستان، روسیه، اوکراین و رژیم صهیونیستی مورد بررسی قرار گرفت. علت انتخاب این چهار کشور، در دسترس بودن داده‏ها و اطلاعات حداقلی مورد نیاز برای بررسی و نزدیکی شرایط به شرایط فعلی شهر تهران بوده‏ است. در این بررسی‏ها مشخص شد بیشترین فضایی که در دوران جنگ‏ها و بمباران‏ها مورد استفادۀ شهروندان قرار می‏گرفته‌، ایستگاه‏های مترو بوده ‏است. این ایستگاه‏ها از آنجا که محل رفت‏وآمد روزانۀ مردم بوده و از نظر ذهنی و روانی مردم حس آشنایی و تعلق بیشتری به آن داشته‏اند، بیشتر مورد استقبال قرار گرفته و به عنوان پناهگاه استفاده شده ‏است. هرچند شهر تهران با داشتن حدود 160 ایستگاه مترو، پارکینگ‏های متعدد طبقاتی و فضاهای تجاری زیرزمینی، تونل و غیره به دلیل دورانگاری بروز تهدیدهای سخت تا کنون فاقد برنامۀ مشخصی برای استفادۀ چندمنظوره از این فضاها در زمان جنگ بوده ‏است، اما اکنون و پس از گذراندن تجربۀ مهم جنگ تحمیلی 12روزۀ رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه کشورمان باید با رویکردی عملیاتی و هوشمندانه، نسبت به آماده‏سازی این فضاها با هدف پناه‏بخشی به مردم در زمان موج‏های احتمالی حملات آتی خود را آماده کند. تجارب به‌دست‌آمده از این پژوهش نگارنده را در انتهای پژوهش به فرایندی هفت‌مرحله‏ای به منظور تبدیل ایستگاه‏های مترو تهران به پناهگاه رسانده که در بخش نتیجه‏گیری قابل مشاهده است. https://www.judpm.ir/article_227101_425064fd36b572ae1cc755e3cf7dccf6.pdf