انتشارات شهرداری تهران سیاست گذاری پیشرفت شهری 3092-653X 2 4 2025 09 11 Investigating of Policies of the Use of Tehran Metro Stations Capacity as Emergency Shelters with a Crowd Management Approach بررسی سیاست‌های استفاده از ظرفیت ایستگاه‌های متروی تهران به عنوان پناهگاه با رویکرد مدیریت ازدحام جمعیت 491 509 227086 10.22034/judpm.2025.535569.1055 FA سولماز ارژنگی دکتری معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، گروه معماری منظر و بازسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران مسعود ندافان سرپرست مؤسسۀ آموزش عالی علمی ـ کاربردی شهرداری تهران و مدرس دانشگاه، تهران، ایران Journal Article 2025 04 05 Due to its underground location and robust structure, the metro has a high capacity to become a safe shelter in critical situations such as military attacks or natural disasters. However, the effective exploitation of this potential has faced several challenges, including difficulties in managing crowding, lack of health facilities, and safety restrictions. On the other hand, the metro, as one of the main pillars of the public transportation system in a metropolis like Tehran, plays a vital role in reducing traffic congestion and facilitating the movement of citizens. However, this same important function can become a threatening factor in times of crisis and with an unexpected increase in the number of individuals; because severe congestion in stations not only jeopardizes the safety of these spaces, but also significantly increases the likelihood of unfortunate accidents due to crowding. Focusing on the feasibility of using Tehran metro stations as emergency shelters with a crowd management approach, this research seeks to assess existing capacities and provide practical solutions to optimize metro performance in crisis situations. The main research questions include examining the structural and operational readiness of stations, identifying crowd management challenges, and providing solutions to improve safety and efficiency. The innovation of the research lies in combining passive defense analysis with intelligent crowd management and applying the DIM-ICE analytical method to assess crowding challenges. The findings of this study can help urban policymakers in planning to improve metro safety and reduce the risks of crowding in crisis situations. مترو به دلیل موقعیت زیرزمینی و ساختار مقاوم خود، از ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به پناهگاهی امن در شرایط بحرانی نظیر حملات نظامی یا سوانح طبیعی برخوردار است. با این‌حال، بهره‌برداری مؤثر از این پتانسیل با چالش‌های متعددی از جمله دشواری‌های مدیریت ازدحام جمعیت، کمبود امکانات بهداشتی و محدودیت‌های ایمنی روبه‌رو بوده است. از سوی دیگر، مترو به عنوان یکی از ارکان اصلی سیستم حمل‌ونقل عمومی در کلان‌شهری مانند تهران، نقش حیاتی در کاهش تراکم ترافیک و تسهیل جابه‌جایی شهروندان ایفا می‌کند. اما همین کارکرد مهم در مواقع بحرانی و با افزایش غیرمنتظرۀ تعداد مسافران، می‌تواند به عاملی تهدیدکننده تبدیل شود؛ چرا که ازدحام شدید در ایستگاه‌ها نه تنها ایمنی این فضاها را به خطر می‌اندازد، بلکه احتمال بروز سوانح ناگوار ناشی از تراکم جمعیت را به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهد. این پژوهش با تمرکز بر امکان‌سنجی استفاده از ایستگاه‌های متروی تهران به‌ عنوان پناهگاه اضطراری با رویکرد مدیریت ازدحام جمعیت، به دنبال ارزیابی ظرفیت‌های موجود و ارائۀ راهکارهای عملی برای بهینه‌سازی عملکرد مترو در شرایط بحران است. پرسش‌های اصلی پژوهش شامل بررسی میزان آمادگی ایستگاه‌ها از نظر ساختاری و عملیاتی، شناسایی چالش‌های مدیریت ازدحام، و ارائۀ راهکارهای بهبود ایمنی و کارایی می‌شود. نوآوری پژوهش در ترکیب تحلیل پدافند غیرعامل با مدیریت هوشمند ازدحام و به‌کارگیری روش تحلیلی DIM-ICE برای ارزیابی چالش‌های تراکم جمعیتی است. یافته‌های این مطالعه می‌تواند به سیاست‌گذاران شهری در برنامه‌ریزی برای ارتقای ایمنی مترو و کاهش مخاطرات ناشی از ازدحام در شرایط بحرانی کمک کند. https://www.judpm.ir/article_227086_6b4cdf4f99218cd9615e368f6823191c.pdf