انتشارات شهرداری تهران سیاست گذاری پیشرفت شهری 3092-653X 2 3 2025 06 01 Iran Urban Progress Index and Performance Measurement of Metropolises شاخص پیشرفت شهری ایران (IUPI) و ارزیابی وضعیت کلان‌شهرهای ایران 379 405 224833 10.22034/judpm.2025.525844.1047 FA سحر ندایی طوسی دانشیار گروه برنامه‌ریزی و طراحی شهری و منطقه‌ای، دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0000-0003-3755-0156 Journal Article 2025 03 18 Global metropolises are engaged in an intense competition to attract creative capital, high-profile events, innovative industries, and greater shares of global wealth and markets. Achieving this objective hinges on redefining their competitive advantages and enhancing their international standing. In this context, urban ranking—despite its generalized and homogenizing perspective that often overlooks local diversity and differences—has become a core agenda for metropolitan policymakers and development authorities, aligning with the paradigm of comparative urbanism. This study aims to design a comprehensive and participatory composite index for assessing urban progress in Iran—referred to as the Integrated Urban Progress Index (IUPI)—by integrating internationally recognized indicators with localized principles and values. The evaluation is conducted using the TOPSIS multi-criteria decision-making method. The proposed index encompasses six key dimensions: Economic Efficiency and Competitiveness, Environmental Sustainability, Urban Vitality, Well-being, and Satisfaction, Smartness, Innovation, and Entrepreneurship, Interaction, Connectivity, and Communications and Urban Governance. These dimensions are operationalized through 18 criteria and 83 measurable indicators. As a result, Tehran ranked first, followed by Isfahan, Mashhad, and Shiraz. The most influential criteria contributing to these rankings were, in order: Urban Economic Efficiency and Competitiveness, Urban Innovation and Entrepreneurship, Interaction, Connectivity, and Interoperability and Urban Livability, Satisfaction, and Well-being. Conversely, the criteria in which Tehran scored relatively lower included Urban Environmental Sustainability—ranking fifth among metropolises—and Urban Governance—where it ranked fourth. کلان‌شهرهای جهان، در کوشش برای جذب سرمایه‌های خلاق، رویدادهای جذاب، صنایع نوآور و کسب سهم بیشتر از ثروت و بازارهای جهانی در رقابت هستند. تحقق این هدف در گرو بازتعریف مزیت‌های رقابتی و بهبود جایگاه بین‌المللی آن‌هاست. در این‌زمینه، رتبه‌بندی شهری که در زمرة رویکردهای شهرسازی قیاسی قرار دارد، با وجود نگرش تعمیم‌‌دهنده و همگن‌ساز فارغ از تنوع‌ها و تفاوت‌ها، به یکی از دستورکارهای اصلی متولیان سیاست‌گذاری و توسعة ‌کلا‌ن‌شهری بدل شده است. در این راستا، پژوهش پیش رو می‌کوشد به شیوه‌ای جامع، مشارکتی و منطبق با شاخص‌های بین‌المللی و هم‌زمان توجه به اصول و ارزش‌های سرزمینی و بومی به طراحی شاخص تلفیقی پیشرفت شهری ایران (IUPI) بپردازد؛ و به روش تصمیم‌گیری چندمعیارۀ تاپسیس وضعیت و عملکرد آن‌ها را ارزیابی کند. این شاخص مشتمل بر شش مقولة «کارایی اقتصادی ‌و رقابت‌پذیری»، «پایداری محیط ‌زیستی»، «سرزندگی شهری، به‌روزی و رضایتمندی»، «هوشمندی، نوآوری و کارآفرینی»، «میان‌کنش، هم‌پیوندی و ارتباطات» و «حکمروایی ‌شهری» است که به واسطۀ 18 معیار و 83 سنجه عملیاتی شده و مورد سنجش قرار گرفت. به‌ عنوان نتیجه، کلان‌شهر تهران رتبۀ نخست، اصفهان رتبۀ دوم، مشهد رتبۀ سوم و شیراز رتبۀ چهارم را به خود اختصاص دادند. مهم‌ترین معیارهای مؤثر در این جایگاه به‌ترتیب عبارت‌اند از: «کارایی اقتصادی و رقابت‏پذیری شهری»‌، «نوآوری و کارآفرینی شهری»، «تعاملات، هم‌پیوندی و میان‌کنش» و «زیست‌پذیری و رضایتمندی و به‌روزی». از سوی دیگر، مهم‌ترین معیارهایی که کلان‌شهر تهران در آن‌‌ها رتبۀ بالا کسب نکرده، عبارت است از: «محیط ‌زیست شهری» که تهران رتبۀ پنجم بین کلان‌شهرها را دارد و «حکمروایی شهری» که کلان‌شهر تهران رتبۀ چهارم در بین کلان‌شهرها را کسب کرده است. https://www.judpm.ir/article_224833_512345f058ccb07fccb20583851a7355.pdf