انتشارات شهرداری تهران سیاست گذاری پیشرفت شهری 3092-653X 2 3 2025 06 01 Investigation the Challenges and Obstacles in Implementing Source Separation Programs for Municipal Solid Waste in Iran and Developing Macro-Policies بررسی چالش‌ها و موانع موجود در اجرای برنامه‌های تفکیک از مبدأ پسماند شهری در ایران و سیاست‏گذاری کلان جهت ارتقای آن 363 378 222650 10.22034/judpm.2025.518962.1037 FA مهدی جلیلی قاضی ‏زاده دانشیار گروه فناوری‏های محیط زیست، پژوهشکدۀ علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0000-0001-9154-2400 زینب گل حسینی دکتری علوم و مهندسی محیط زیست، پژوهشکدۀ علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0009-0003-4280-3223 Journal Article 2025 03 09 Due to rapid population growth, urbanization, and evolving lifestyle patterns, waste management has become one of the most critical environmental challenges confronting Iranian cities. Among the most effective strategies to address this issue is the implementation of source separation, which can significantly contribute to pollution reduction, enhance recycling efficiency, and improve the overall performance of municipal waste management systems. This study adopts a problem-oriented approach to investigate the underlying causes of the limited success of source separation programs in various cities in Iran. It also seeks to propose macro-level strategies to overcome these obstacles. The research methodology is based on a combination of literature review, document analysis, expert interviews, and field studies. Findings indicate that the barriers to effective implementation fall into five main categories: technical and infrastructural, educational, economic, legal, and institutional. Key challenges include the lack of sufficient recycling drop-off centers, inefficiencies in collection systems, absence of continuous public education, weak regulatory enforcement, and overlapping responsibilities among involved institutions. Moreover, international best practices—such as those from Germany, South Korea, and Slovenia—highlight the importance of incentive-based policies like Pay-As-You-Throw (PAYT), targeted public education, citizen engagement, and institutional coordination as prerequisites for successful source separation programs. This study highlights the urgent need for infrastructure revision, the application of economic instruments, increased public awareness efforts, and the development of coherent and transparent legal frameworks to support the effective integration of source separation within Iran’s municipal waste management systems. با توجه به رشد روزافزون جمعیت، گسترش شهرنشینی و تغییر سبک زندگی، مدیریت پسماند به یکی از ‏چالش‏های مهم محیط ‏زیستی در شهرهای ایران تبدیل شده است. یکی از راهکارهای کلیدی برای بهبود وضعیت موجود، تفکیک پسماند از مبدأ است که می‏تواند نقش مؤثری در کاهش آلودگی، ارتقای بهره‏وری بازیافت و بهبود عملکرد سیستم‏های مدیریت پسماند ایفا کند. در این پژوهش سعی شده با یک رویکرد آسیب‏شناسانه دلایل عدم موفقیت برنامه‏های تفکیک از مبدأ در شهرهای مختلف کشور احصا شود و راهکارهای کلی برای رفع موانع موجود در این زمینه ارائه شود. روش تحقیق ترکیبی از مطالعات کتابخانه‏ای، تحلیل اسناد، مصاحبه با کارشناسان و بررسی میدانی است. یافته‏های پژوهش نشان می‏دهد موانع موجود در پنج محور فنی/زیرساختی، آموزشی، اقتصادی، قانونی و نهادی به روش تحلیل مضمون قابل بررسی هستند. کمبود غرفه‏های بازیافت، ناکارآمدی سیستم‏های جمع‏آوری، نبود آموزش مستمر، ضعف قوانین اجرایی و تداخل منافع میان نهادهای مسئول از جمله مهم‏ترین چالش‏ها هستند. همچنین، تجربه‏های موفق جهانی همچون کشورهای آلمان، کرۀ ‏جنوبی و اسلوونی نشان می‏دهد پیاده‏سازی سیاست‏های تشویقی مانند پرداخت به ازای دورریز (PAYT)، آموزش هدفمند، مشارکت شهروندان و هماهنگی نهادی از الزامات موفقیت این رویکرد است. در این پژوهش بر لزوم بازنگری در زیرساخت‏ها، بهره‏گیری از ابزارهای اقتصادی، ارتقای آگاهی عمومی و تدوین سازوکارهای حقوقی شفاف به‏ منظور اجرای مؤثر تفکیک از مبدأ در مدیریت پسماند شهری تأکید شده است. https://www.judpm.ir/article_222650_6f882c758ddb24170149eee8bd735480.pdf